Powrót    Return

KĘSZYCKI

hrabiowie

i SZAMOTULSKI

herbu Nałecz.

Herb: w polu czerwonem chustka a raczej wstęga biała kolisto złożona końcami na dół, końce na krzyż założone, na tarczy korona hrabiowska w niej hełm, na nim w koronie dwa rogi jelenie, między nimi panna z zawiązanymi oczyma, każdą ręką trzyma za róg.

Wszyscy nasi heraldycy i kronikarze jednozgodnie uważają Nałęczan z Człopy i pochodzące od nich rodziny, za najdawniejsze z naszych polskich i odnoszą je do odległej przeszłości; podług nich protoplastą tych domów był jeden z dwudziestu synów Leszka mitycznego przedchrześcijańskiego władcy Polski, którego potomek Dzierzykraj książe na Człopie, miał przyjąć chrzest z Mieczysławem I w r. 964 (?), i wziąść za herbowe znamię białą chustkę, jaką podług ówczesnego zwyczaju miał przy świętym obrządku obwiniętą głowę, poprzednio bowiem jak wszyscy książęta jego pokrewni a potom­kowie Leszka, używał (podług tradycji) za herb gryfa a raczej dwóch gryfów podpierających porfirową kolumnę; od rozrodzonych potomków tego Dierżykraja wywodzi się kilka naszych rodzin a z tych zasadnie: Czarnkowscy, Szamotulscy i Ostrorogowie i od nich pochodzące rodziny. Ci Dzierżykraje brali za czasu Piastów tytuł komesów, ale w odleglejszej przeszłości aż do XII stulecia mieli brać tytuł książąt i ten ich potomkom w czasach już rzeczypospolitej przez pamięć ich pochodzenia był niekiedy dawany. Objaśniając historię te i inne podania, należy przypuścić że w samej rzeczy Nałęczanie na Człopie należeli albo do panującej przed Piastami dynastii Leszków, lub też do tych udzielnych władców między których rozdzielone było Pomorze jeszcze w XIII stuleciu , co tym zasadniej można przyjąć że Człopo leżało na pograniczu Pomorza a nawet uważane było za część tej prowincji, tradycyjny też herb Gryfów tej rodziny, potwierdza wspomniane przypuszczenie, był on bowiem aż do późna odznaką wszystkich władców Pomorza; któryś z tych książąt na Człopie czy zmuszony orężem czy dobrowolnie uznał się hołdownikiem Piastów i bardzo być może, że tradycja o przyjęciu chrztu z Mieczysławem I, Dzierżykraja z Człopy jest prawdą historyczną, zmiana jednak godła herbowego musiała później nastąpić i nie z tej jaką tradycja podaje przyczyny, odnieść ją należy do końca XII a nawet XIII stulecia , a bardzo prawdopodobnie miała miejsce gdy Piastowie odjęli tej rodzinie Człopę a nadali Czarnków (r. 1192). Ze straceniem zaś udzielności stracili panowie z Człopy i tytuł książąt. Odwieczną ich nazwą było Dzierżykraj, imię już w odle­głej słowiańszczyźnie znajome. Z tych Dzierżykrajów wspominają heraldycy, oprócz tego który chrzest przyjął, Dzierżykraja który w r. 996 podpisał fundację klasztoru Trzemeszyńskiego i innego, pierwszego wojewodę poznańskiego za czasów Bolesława Chrobrego (r. 1020) trzeci Dzierżykraj hojnie w r. 1145 nadał majątkami klasztor Trzemeszyński, mało zatem rodzin, nietylko naszych lecz i obcych, równie dawną i świetną przeszłość wykazać może.

W końcu XII stulecia Dzierżykraje z Człopy rozdzieleni byli na cztery gałęzie: pierwsza, która zatrzymała odwieczną nazwę Dzierżykraj , druga, która od nadanego sobie w r. 1192 majątku Czarnkowa, wzięła na­zwisko Czarnkowski, trzecia Szamotulskich a czwarta Ostrorogów, wszystkie te gałęzie przeważne polityczne i majątkowe stanowisko zajmowały za Piastów i niejednokrotnie dzierżyły w swym ręku losy Wielkopolski, to znaczenie zachowali i za Jagiellończyków, a Ostrorogowie dociągnęli je do połowy XVII stulecia, Czarnkowscy zaś aż do swego wygaśnięcia w r. 1727. Pierwszym z Dzierżykrajów który od swego dziedzictwa majątku Szamotuły w województwie poznańskiem wziął nazwę z Szamotuł, zmienioną w XV stuleciu na nazwisko SzamotuIski, był Dobrogost wojewoda poznański, stronnik Władysława Laskonogiego, zabity w obronie interesów tego księcia w bitwie pod Ujściem r. 1226, jego potomkowie należeli do najmożniejszych panów wielkopolskich, piastowali bez przerwy najpierwsze dostojności swojej prowincji, a odznaczali się duchem rycerskim ale zarazem niesfornym i we wszystkich zamieszkach swojego czasu nietylko że brali udział ale w wielu i przewodniczyli, niebyło też wojny domowej w którejby nie występowali, ani buntu i spisku do którego by nie należeli, stając prawie zawsze w opozycji przeciwko panującym a w obronie interesów stronnictwa panów, mieli przydomek swidwa, a ten zdaje się że był im dany dla szczególnej sękowatości ciała nie wpływającej przecież ni na jego formę ni na ich zdrowie; ta szczególność była wyłączną i dziedziczną w ich domu a przechowała się aż do ostatnich czasów w rodzinach od nich pochodzących. Ulubionymi ich imionami a branymi także w innych gałęziach Dzierżykrajów były: Domarat, Sędziwój, Tomasz i Wincenty, te ostatnie im tylko właściwe; prócz Szamotuł posiadali jeszcze kilka majątków a między innymi Pomorzany i Wir. Z kilkudziesięciu członków tego domu wspominanych w kronikach odznaczyli się przed innymi, Tomasz kasztelan poznański i Tomisław podczaszy z synem Sędziwojem naczelnicy stronnictwa śląskiego i z tego powodu uwięzieni r. 1249 przez księcia wielkopolskiego Przemysława I, wspomniony Tomisław podczaszy był następnie wojewodą poznańskim 1300, a jego syn Dobrogost z przydomkiem "mały" należał do najdzielniejszych wojowników swojego czasu i ocalił Wielkopolskę od najścia ślązaków rozbiwszy ich na głowę pod Kleckiem r. 1310¹⁾. Wincenty dziedzic na Pomorzanach i Jenerał wielkopolski, długo stronnik Władysława Łokietka i jego przeciwko Czechom obrońca, gwałtowny charakterem, surowy i dumny, do tego stopnia zniechęcił przeciwko sobie szlachtę wielkopolską że ulegając jej jednozgodnemu życzeniu, Łokietek odjął mu dostojeństwo Jenerała²⁾, a chcąc upozorować niełaskę, zastąpił go swym synem królewiczem Kazimierzem, rozjątrzony Szamotulski przeszedł do Krzyżaków poddał im zamki własne i królewskie których straż miał sobie powierzoną, a przez to ułatwił napad na Wielkopolskę i ciężkie ogniem i mieczem zniszczenie tej prowincji, wkrótce przecież, żałując swej zdrady, wszedł w układy z Łokietkiem, i zdecydował zwycięstwo pod Płowcami r. 1331, gdy zamiast dopomagać Krzy­żakom, uderzył na niespodziewających się tej napaści hufcem którym dowodził; przywrócony do dostojeństw gdy po dawnemu dokuczał szlachcie, rozsiekany od niej został r. 1333.

Zmiany polityczne przez ostatnich królów Piastów i Ludwika zaprowadzone, wyswobodzenie szlachty spod feudalnej uległości panom, i ustalenie dynastii a z nią wewnętrznego pokoju, nie mogły podobać się dumnym i burzliwym średniowiecznym baronom jakimi byli Szamotulscy; korzystając też ze śmierci Ludwika pod pozorem że stają w obronie wydziedziczonych Piastów, zbrojnie wystąpili przeciwko nowemu porządkowi rzeczy i przewodniczyli w znanych pod nazwą wojny Nałęczan z Grzymałami, rozruchach domowyeh, w tej wojnie odznaczył się z SzamotuIskich, Sędziwój z przydomkiem "Wir" kasztelan bniński tak rzeczywistą dzielnością jak i nadużyciami. Gdy pomimo wszystkich wysileń Nałęczan przestarzała ich sprawa, musiała ustąpić ideom nowym a partia postępowa otrzymała górę i ustaliła swoje zwycięstwo stanowczym usunięciem Piastów, a wyniesieniem na tron Jadwigi i Władysława Jagiełły, Szamotulscy przeszli do obozu zwycięzców, a przez to należeli do szczupłej liczby tych zapiastowskich magnatów którzy w owym politycznym przewrocie ocalili majątek i znaczenie, owszem zwiększyli je jeszcze, bo szczęśliwym dla siebie trafem posiadali w rodzinie dwóch mężów niepospolitych zdolności, Dobrogosta poznańskiego i Wincentego międzyrzeckiego kasztelanów; pierwszy z nich zręczny i zabiegły umiał pozyskać względy Jagiełły i przy jego pomocy zaślubił jednę z najbogatszych owego czasu dziedziczek, Elżbietę Gorayską córkę Dymitra marszałka wielkiego koronnego, za którą dostawszy w posagu Turobin i znaczne inne posiadłości na Rusi Czerwonej, podniósł swoją rodzinę do pierwszorzędnego majątkowego znaczenia; a drugi dzielny wojownik towarzysz zwycięskich wypraw Witolda, pogromca Świdrygiełły, i jeden z najdzielniejszych wodzów Władysława III w Węgrzech, blaskiem świetnych czynów ustalił historyczną powagę swego domu; znaczenie też SzamotuIskich było tak wielkie, że Kazimierz Piast książe mazowiecki i bełzki, nie uważał za ubliżające swej dostojności i pamięci monarchów swych przodków, małżeństwo z Jadwigą córką tego Wincentego.

Aż po wiek XVI utrzymali się Szamotulscy na pierwszorzędnym stanowisku krajowym, ale od połowy tego stulecia , zaćmiła się gwiazda szczęścia od sześciu wieków ich domowi przyświecająca, ten zaś upadek był nagły, niespodziewany i bez wyraźnych przyczyn, tak że zdumiewał nawet współczesnych. Jeszcze Wincenty kasztelan kaliski zm. 1520 r. należał do magnaterii krajowej a z dwóch jego synów Dobrogost był kasztelanem biechowskim a Jan zaćmił współczesnych okazałością wystąpienia przy wjeździe króla Henryka Walezego do Poznania r.1574, a już synowie dwóch tych braci zeszli na szlachtę wioskową a nawet jeden z nich umarł tułaczem bez dachu w Litwie; zdaje się że przyczyną tej ruiny, była ich nieoględność majątkowa a głównie udział jaki wzięli w kwestiach religijnych XVI stulecia , przeszedłszy bowiem na wyznanie husyckie a następnie na kalwińskie, należeli do najgorętszych orędowników obydwóch tych sekt, zakładali zbory, szkoły i szpitale i nie szczędzili fortuny w popieraniu swych jednowierców, jedyny zaś z nich a zdaje się i ostatni z rodu który po XVII stulecie zachował majątek, po dwóch zmianach wyznania, powróciwszy do kotolicyzmu za staraniem Jezuitów, tym legował cały swój majątek. Są dotychczas Szamotulscy w Litwie herbów, Nałęcz i Korab wywodzący się od znakomitej rodziny o której mowa, ale nie wiem ile to ich po­chodzenie jest uzasadnionym.

Począwszy od drugiej połowy XIV stulecia aż po koniec piętnastego , niektórzy z SzamotuIskich pisali się od majątkow posiadanych i od nich brali nazwiska, kilka też rodzin uważa się za pochodzące od nich, ale trzy tylko zasadnie: Gosławscy przydomku "Kiełbasa", Molscy i Kęszyccy. Protoplastą tych ostatnich był Piotr syn Jana, dziedzic na Brzeznie i Kęszycach, cytowany w aktach poznańskich r. 1411, ale jeszcze tak on jak i jego synowie powracali często do właściwej nazwy SzamotuIski, tak że nazwisko Kęszycki dopiero w początkach XVI wieku stanowczo się ustaliło, a pierwszy który je nie zmiennie nosił, był Marcin z działu z rodzeństwem r. 1498, dziedzic na Kęszycach i części wsi Skoczkowa, jego syn Łukasz cytowany w aktach sieradzkich 1537 miał kilku synów, z tych Mikołaj prze­szedłszy na wyznanie ewangelickie, gorliwym był jego obrońcą i rozszerzycielem w Wielkiejpolsce, i dla odróżnienia od katolickich członków swojej rodziny, nazywany był Lutrem a to przezwisko zatrzymał jako przydomek, jego syn Jan, dziedzic na wielkim Skoczkowie

160l.

Jakub młodszy syn Łukasza dziedzic na Kęszycach, mąż niepospolitej nauki i wymowy, poseł na sejmy, był jednym z naczelników demokratycznego szlacheckiego stronnictwa w Wielkopolsce a w bezkrólewiu 1573 usilnie pracował, aby przeprowadzić elekcję Piasta, co gdy nie udało się, wpływem na ziemian swojej prowincji, poparł wyniesienie na tron Henryka Walezego; z żony Jerzykowskiej zostawił synów Bartłomieja cyt. w Voluminach Legum 1616 i Łukasza wojownika przeciwko Szwedom 1626 - 1628, po którym z żony Gorzewskiej syn Seweryn, w młodym wieku dworzanin i sekretarz królewicza Jana Kazimierza i jego towarzysz w podróżach po Europie, po wstąpieniu na tron tego księcia, starosta obornicki, posłował na kilka sejmów i chlubnie odznaczył się w wojnie ze Szwedami w oblężeniu Torunia i w wyprawie na Pomeranię 1658, z żony Zofii Roznowskiej zostawił dwóch synów Władysława i Benedykta, z nich młodszy Benedykt chorąży pancerny 1673, zostawił syna Jana­Jakuba jednego z najgorliwszych stronników Stanisława Leszczyńskiego i jego dworzanina i sekretarza, z żony Teofili Kwileckiej jego syn Ksawery, wychowany w Lunevillu na dworze Leszczyńskiego, za powrotem do ojczyzny kilkakrotnie poseł na sejmy, marszałek trybunału koronnego 1783, kasztelan gnieźnieński 1781, kaliski 1782 a wojewoda gnieźnieński 1786, otrzymał na sejmie 1775 prawem emfiteutycznem starostwo mo­sińskie, mąż wielkiej towarzyskiej ogłady, biegły w pra­wie krajowem, stronnik Stanisława Augusta, lecz w zgubnych dla kraju intrygach jego dworu niebiorący udziału, miał sobie ofiarowany w 1789 tytuł hrabiowski pruski którego jednak nie przyjął, um. 1790, Z żony N. Kwileckiej chorążanki wichowskiej, jego synowie:

1. Jakób, pułkownik wojsk polskich, bezpotomny z żoną Brygittą Bnińską wdową po Gąsiorowskim,

2. Kalikst szambelan pruski, dziedzic dóbr Błoci­szewo i Lgnin w W. Ks. Poznańskim, z żony N. Modlibowskiej jego synowie Franciszek-Ksawery i Jan­Nepomucen.

Władysław starszy syn Seweryna starosty obornic­kiego (p. w.) dziedzic na Babinie, Wrzostkowie i in­nych majątkach, w młodości towarzysz husarski w chorągwi królewskiej, walczył pod Wiedniem 1683, a w nieszczęśliwej bitwie pod Parkanami ciężko raniony popadł w niewolę turecką, z której jednak wkrótce był wyswobodzony; nieprzyjazny wpływowi niemieckiemu i elekcji Augusta II i z tego powodu przez zwycięskie stronnictwo prześladowany i usuwany od dostojeństw krajowych, czynny wziął udział w konfederacji Bronisza 1704 r., a następnie należał do najgorętszych stronników Stanisława Leszczyńskiego i aż do upadku tego monarchy wiernym mu pozostał; poszedł jego torem syn Władysław-Paweł, nie oszczędzając zdrowia i fortuny stawał w obronie elekcji Leszczyńskiego, chlubnie odznaczył się w oblężeniu Gdańska 1734, a gdy August III ustalił się na tronie, należał zawsze do najczynniejszej opozycji na sejmach i sejmikach, ofiarowanych sobie dostojeństw nie przyjmował, mimo tej opozycji przecież do stronnictwa ks. Czartoryskich nie chciał należeć, wychodząc z rozsądnej zasady, że zamierzone przez nich reformy; niezgodne z duchem i od wiecznymi instytucjami narodu, nie ocalenie ale mu zgubę przyniosą. Z żony Święcickiej kasztelanki santockiej zostawił trzech synów: Franciszka, Józefa i Samuela, po Józefie był syn Florian bezpotomny, Samuel wojski ostrzeszowski 1791, konfederat barski 1768, zostawił syna Ignacego ożenionego z Anną Psarską z której synowie Walenty, Ignacy i Józef udowodnili szlachectwo w Królestwie Polskiem 1837 r.

Franciszek najstarszy z synów Władysława-Pawła, w młodości wraz z ojcem popierał elekcję Stanisława Leszczyńskiego i towarzyszył temu monarsze do Francji, w której przejąwszy się jej zasadami monarchicznymi za powrotem do ojczyzny żywy wziął udział w politycznych działaniach Czartoryskich i starał się o ich przeprowadzenie w Wielkopolsce; z jego pięciu synów Ignacy szambelan króla Stanisława Augnsta, Józef i Władysław bezdzietni, Jan Nepomucen zostawił syna Franciszka także bezpotomnego, piąty

Marcin pułkownik wojsk polskich, dzielny wojownik w 1792 i 1794 chlubnie odznaczywszy się w obronie Warszawy i powstaniu wielkopolskim, ozdobiony został od Kościuszki honorowym pierścieniem order wojskowy zastępującym, umarł w późnej starości 1828. Żon miał trzy, Ewę Rychłowską wdowę po Szymanowskim, Annę Komar wdowę po Budziszewskim i N. Bukowską wdowę po Komorowskim.

Potomstwo z pierwszej żony:

1. † Teodor dziedzic dóbr dzwinogrodzkich w Galicji, oficer wojsk saskich, ożeniony z Antoniną Sta­rzeńską herbu Doliwa , z niej syn Aleksander dziedzic dóbr dźwinogrodzkich ożeniony z Jadwigą Lipską herbu Grabie, z niej:

a) Władysław,

b) Teodor.

2. † Karolina za Dominikiem Magnuszewskim słynnym autorem.

Potomstwo z drugiej żony:

3. † Paweł kapitan wojsk polskich w 1831, kawaler krzyża wojskowego polskiego, dziedzic dóbr Wołkowiec w Galicji † 1854, ożeniony z Bronisławą Horodyską.

4. Józef oficer wojsk polskich, adjutant jenerała Dwernickiego w 1831 r., kawaler krzyża wojskowego polskiego, dziedzic dóbr Dzwiniaczki i Babiniec w Galicji, †1871, zaślubił Józefę Korczak Horodyską, z niej:

a) hr. Marcin ur. 1834, dziedzic dóbr Dzwiniaczki i Babiniec w Galicji i Sieciechowie w Królestwie Polskim, otrzymał w 1875 r. od papieża Piusa IX tytuł hrabiowski rzymski i tegoż roku pozwolenie używania tego tytułu w państwach austriackich, zaślubił 1874 hrabiankę Helenę Rey z Nagłowic córkę hrabi Dominika Reja († 1846) i Karoliny z hr. Ankwiczów († 1873).

b) Franciszek-Ksawery † 1869.

c) Helena za Eugeniuszem hr. Koziebrodzkim dziedzicem dóbr Wołkowiec w Galicji a Kudryniec i Milowiec w cesarstwie rosyjskim.

1) Podług uczonych badań hr. Zygmunta Ostroroga-Gorzeńskiego, ten Dobrogost mały jest właściwym protoplastą wszystkich następnych Szamotulskich.

2) Jenerał czyli starosta jeneralny wielkopolski nosił ten tytuł że nie w jednym ale w kilku grodach posiadał władzę sądowniczą; była to ważna dostojność i powiekszej części tylko senatorowi udzielana .

Jeśli masz zapytanie - If you have a question

proszę nacisnąć obrazek  please click  picture